Een mooi glas in lood raam mag niet ontbreken bij een jaren 30 woning. Het gekleurde glas brengt kleur, karakter en sfeer naar zowel de binnenkant als de buitenkant van de woning. Glas in lood komt vaak terug in voordeuren, ramen, bovenlichten, en-suite deuren, binnendeuren, erkers en trapopgangen. Het zorgt voor een bijzondere lichtinval en geeft de woning direct die herkenbare jaren 30 uitstraling.
Glas in lood is een kunstvorm op zichzelf. De ramen worden ambachtelijk met de hand gemaakt en bestaan vaak uit een zorgvuldig gekozen patroon van kleuren, lijnen en glasstructuren. Hieronder leggen we de geschiedenis van glas in lood uit, de toepassing in jaren 30 woningen, de manier waarop glas in lood wordt gemaakt, veelvoorkomende gebreken. Ook gaan we in mogelijkheden om glas in lood te herstellen, terug te brengen of te verduurzamen.
Glas in lood als stijlkenmerk van de jaren 30
In de jaren 30 veranderde de stijl van glas in lood. De ontwerpen werden eenvoudiger en functioneler dan in eerdere periodes. Glas in lood uit deze tijd is vaak te herkennen aan geometrische en symmetrische patronen met rechte lijnen. Daarnaast werd er meer helder glas gebruikt om voldoende daglicht naar binnen te laten.
Hoewel stijlen zoals de Amsterdamse School en Art Deco invloed hadden op de ontwerpen, werden de patronen in jaren 30 woningen vaak rustiger en praktischer toegepast. Waar glas in lood vroeger veel werd gebruikt voor complexe en kleurrijke religieuze voorstellingen, kreeg het in de jaren 30 vooral een plek in woonhuizen en openbare gebouwen.
Daarbij draaide het niet alleen om decoratie. Glas in lood bracht sfeer, privacy en licht in balans. Het verzachtte de lichtinval, gaf ramen en deuren meer karakter en sloot goed aan bij de ambachtelijke details die zo kenmerkend zijn voor jaren 30 architectuur.
Waar komt glas in lood voor in een jaren 30 woning?
Dat glas in lood in de jaren 30 vaak werd toegepast, is inmiddels wel duidelijk. Maar in welke onderdelen van een jaren 30 woning is het glas in lood terug te vinden? Tijdens verbouwingen zijn we al heel wat glas in lood ramen tegengekomen, van groot tot klein en van veel tot weinig kleur. Het ene glas in lood raam nog mooier dan het andere.
Hieronder zetten we de meest voorkomende toepassingen op een rij.
Voordeuren
Om te beginnen bij de voordeur: hier zien we vaak glas-in-lood in de voordeur zelf of in de zijlichten ernaast. Niet alleen vanaf buiten ziet het er mooi uit, maar eenmaal binnen wordt het nog zichtbaarder door de lichtinval. Dit zorgt voor een fraaie binnenkomst.
Ramen en bovenlichten
Bij verschillende ramen van jaren 30 woningen is glas in lood te vinden. Soms gaat het om een enkel raam, andere keren om meerdere ramen naast elkaar. Ook glas in lood in het bovenlicht komt vaak terug. Dat zorgt voor extra detail in de gevel, zonder dat er te veel daglicht verloren gaat.
En-suite deuren
Als we verder de woning in gaan, kom je tussen de woon en eetkamer vaak schuifdeuren tegen, voor zover deze niet zijn weggesloopt tijdens eerdere verbouwingen. In het glas van deze en-suite deuren is ook vaak glas in lood te vinden. Daardoor blijft de verbinding tussen de ruimtes licht en open, terwijl de deuren toch een duidelijke scheiding maken.Binnendeuren
In jaren 30 woningen zijn vaak paneeldeuren te vinden. Niet alleen in de en-suite deuren, maar ook in sommige gewone binnendeuren komt glas in lood terug. In de meeste gevallen gaat het om het bovenste paneel, waar geen dicht vlak in zit maar een glas in lood raam. Zo krijgt zelfs een eenvoudige binnendeur meer karakter.
Erkers
Jaren 30 woningen zijn vaak voorzien van een erker. Soms zien we dat er ramen met glas in lood aan de erker of serre zijn toegevoegd. Dit maakt de erker nog mooier en versterkt het karakter van de voorgevel.
Trapopgangen
Als we nog verder de jaren 30 woning in gaan en ons verplaatsen naar de eerste verdieping, is er vaak veel aandacht besteed aan het trappenhuis. De ramen langs de trap, vaak op de overloop, zijn regelmatig voorzien van glas in lood. Dit zorgt ervoor dat het trappenhuis prachtig verlicht wordt.De geschiedenis van glas in lood
Glas in lood heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de tijd van het Romeinse Rijk. Destijds ontstond het als een praktische oplossing om bescherming te bieden tegen weersinvloeden. Omdat het toen nog niet mogelijk was om grote glaspanelen te produceren, werden kleine stukken glas in een frame van ijzer of hout geplaatst.
Dat bood bescherming en zorgde ook voor prachtig licht dat door de gekleurde glasstukken naar binnen viel. Zo ontstond een bijzondere sfeer in gebouwen.
Tijdens de middeleeuwen speelde glas in lood een prominente rol in de architectuur van kathedralen, kerken en rijke herenhuizen. In die tijd werd het mogelijk om grotere glaspanelen te produceren. Vooral religieuze verhalen werden afgebeeld in deze kunstvorm. Glas in lood was daarmee een essentieel onderdeel van de middeleeuwse bouwkunst.
Tussen 1890 en 1930 bereikte het gebruik van glas in lood in de woningbouw zijn hoogtepunt. In stadsuitbreidingen voor welgestelde burgers in de grote steden rond de eeuwwisseling werd glas in lood veelvuldig toegepast. Het werd meestal aangebracht in grotere woningen en luxe villa’s. Bij de latere uitbreidingen van woonwijken in de jaren twintig en dertig vond dit op grote, bijna industriële schaal plaats.
Na de Tweede Wereldoorlog werd glas in lood nauwelijks nog toegepast in nieuwbouwwoningen. In de jaren zestig en zeventig overleefde weinig glas in lood de renovatiegolf die door Nederland raasde. Met name woningen uit de jaren dertig werden gemoderniseerd, waarbij het glas in lood soms verdween. Gelukkig is niet al het glas in lood verloren gegaan en komen we nog steeds regelmatig prachtige glas in lood ramen tegen.
Hoe wordt glas in lood gemaakt?
Nu we weten waar glas in lood allemaal is toegepast, rijst de vraag hoe het eigenlijk wordt gemaakt. De naam zegt het al: glas in lood bestaat uit stukken glas die in lood zijn gelegd. Het is een ambachtelijke techniek die nog steeds veel vakmanschap vraagt.
Als eerste wordt er een ontwerp gemaakt en worden de vorm en het patroon gekozen. Dit gebeurt vaak in een schets op papier. Deze schets wordt vervolgens omgezet in een patroon op ware grootte, als onderlegger voor het raam.
Daarna wordt het glas gekozen. Dit kan bestaan uit verschillende kleuren, patronen en helderheden. De benodigde stukken glas worden door een glasspecialist gesneden en in een loodlijst gelegd. Die loodlijst bestaat uit loodstrips: H vormige profielen waarin de stukken glas worden geplaatst.
Op de hoeken worden de loodstrips aan elkaar gesoldeerd, waardoor het glas stevig vastgeklemd zit. Om het glas in lood raam sterker en waterdicht te maken, wordt er tussen het glas en de loodlijst kit aangebracht. Als laatste wordt het raam schoongemaakt en worden overtollige kitresten verwijderd.
Het maken van een glas in lood raam klinkt misschien redelijk simpel, maar sommige ramen bestaan uit enorm veel losse stukken glas. Daardoor kan het een vernuftige klus zijn om deze techniek goed uit te voeren.
Glas in lood wordt tegenwoordig nog steeds op de traditionele manier gemaakt. Wel zijn er moderne technieken bijgekomen. Denk aan het vervangen van lood door koper of loodvervangers, omdat lood giftige stoffen bevat. Ook het aan elkaar smelten van gekleurde stukken glas is een nieuwere techniek.
"Wist je dat sommige kleuren glas minder gebruikt werden dan andere?"
Hoe wordt gekleurd glas gemaakt?
Glas wordt gemaakt door een mengsel van zand en hulpstoffen te smelten en daarna weer af te koelen. Door verontreinigingen in het zand, zoals ijzer, of door zelf metalen toe te voegen, ontstaat gekleurd glas.
Zo geeft ijzer een groene kleur, kobalt een blauwe kleur, mangaan een paarse kleur, zilver een gele kleur, koper een turquoise of gele kleur en goud een rode kleur. Dit verklaart waarom rood minder vaak voorkomt in glas in lood. Het was het duurst om te produceren, omdat er goud aan toegevoegd moest worden.
Veelvoorkomende gebreken bij glas in lood
Het glas in lood in jaren 30 woningen is in veel gevallen bijna 100 jaar oud. Na zoveel jaar kan glas, net als de rest van de woning, gebreken vertonen. Meestal zien we barsten, breuken of ontbrekende stukjes glas. Ook kunnen loodprofielen door trillingen, ouderdom of fysiek contact losraken of verbuigen.
Daarnaast kan gekleurd glas door de zon verkleuren of verweren. Soms is het glas in lood niet meer waterdicht. Bij sommige woningen is het oorspronkelijke glas in lood tijdens eerdere verbouwingen vervangen door normaal glas of isolatieglas. Dat is natuurlijk enorm zonde, omdat daarmee een belangrijk deel van het karakter van de jaren 30 woning verdwijnt.
Het grootste nadeel van glas in lood bij buitenramen is dat het slecht isoleert. Dat vraagt bij verduurzaming om een zorgvuldige oplossing, zodat het oorspronkelijke glas behouden kan blijven.
Veelvoorkomende gebreken zijn:
- barsten of breuken
- ontbrekende stukken glas
- losse of verbogen loodprofielen
- verkleuring
- lekkages
- vervangen voor ander glas
- lage isolatie waarde
Glas in lood herstellen, namaken of verduurzamen
Het is natuurlijk zonde als glas in lood beschadigd of verdwenen is. Gelukkig zijn er verschillende oplossingen om glas in lood te herstellen, na te maken of te verduurzamen.
Er zijn nog steeds bedrijven die op ambachtelijke wijze glas in lood maken. Zij kunnen beschadigde ramen herstellen. Mocht het glas te ernstig beschadigd zijn om te herstellen, dan kunnen ze het vaak namaken.
Is er glas in lood verdwenen tijdens eerdere verbouwingen en wil je het terugbrengen? Ook dat kan. Het is vaak lastig te achterhalen hoe het er oorspronkelijk uitzag. Gespecialiseerde bedrijven kunnen echter een ontwerp maken dat past bij de bouwperiode, of een ontwerp baseren op glas in lood ramen die nog wel in de woning aanwezig zijn.
Heb je glas in lood in buitendeuren of buitenramen en wil je dit beter isoleren? Dan zijn er goede oplossingen. Een voorzetraam aan de binnenzijde plaatsen is één optie. Hierbij is het belangrijk dat er voldoende ventilatie tussen de ramen is om condensvorming te voorkomen.
Een andere oplossing is om het glas in lood tussen dubbelglas te plaatsen. Verschillende bedrijven kunnen dubbelglas maken waarbij het glas in lood in de spouw van het dubbelglas zit. Zo blijft de uitstraling behouden, terwijl de isolatiewaarde wordt verbeterd.
Tijdens verbouwingen kan het soms niet anders dan dat glas in lood plaats moet maken voor bijvoorbeeld een doorbraak. In die gevallen proberen we, indien mogelijk, het glas in lood elders terug te brengen. Dit kan een uitdaging zijn, omdat de afmetingen precies moeten kloppen.
Mogelijke oplossingen zijn:
- Herstellen
- Namaken
- Voorzetraam plaatsen
- Tussen dubbelglas plaatsen
Wil je niet alleen je glas in lood, maar je hele jaren 30 woning verduurzamen? Lees hier meer over onze duurzame aanpak bij het verbouwen van jaren 30 woningen.
