Het dakoverstek is een opvallend en functioneel onderdeel van de jaren 30 woning. Wat is een overstek nou precies? Hoe het is ontstaan en waarom is het zo’n belangrijk element?
Ook gaan we in op veelvoorkomende gebreken, hoe kunnen deze worden opgelost en hoe wij tijdens verbouwing met het overstek om gaan.
De functie van het dakoverstek
Een overstek is een stuk dak of goot dat voorbij de buitenmuur uitsteekt. De ene steekt nog verder uit dan het andere; soms lijkt het wel een wedstrijd. Vaak zie je bij een overstek een rank boeideel met een zinken kraal er strak langs.
In het overstek bevindt zich meestal een zinken bekleding om het geheel waterdicht te maken. Het overstek fungeert daardoor vaak als goot en vangt het regenwater op van het schuine dak erboven.
In sommige gevallen is het overstek geen goot, maar een verlengde van het dak, zoals bij een erker. Het overstek kan ook een overkapping zijn, bijvoorbeeld bij een entree of veranda. Deze verschillende soorten overstekken worden soms gecombineerd, zoals een erker in combinatie met het afdak van de entree ernaast.
Het overstek dient niet alleen om water op te vangen, maar beschermt ook de gevel tegen regen en zonlicht. Dit draagt bij aan een langere levensduur van het schilder- en metselwerk. Daarnaast kan het dakoverstek fungeren als zonwering en in de zomer het directe zonlicht tegenhouden van de ramen die zich eronder bevinden. Een multifunctioneel element dus.
"Wist je dat het overstek niet alleen functioneel is, maar ook een belangrijk stijlelement vormt?"
Hoe het overstek een stijlkenmerk werd
Het idee van een dakoverstek bestond al vóór de jaren 30. In traditionele boerderijen en oudere stadswoningen zijn dakranden te zien die uitsteken om regenwater van de gevel weg te leiden. In de jaren 30 groeit de aandacht voor ambachtelijke details. Het principe van het bestaande dakoverstek wordt verder verfijnd. Het overstek wordt steeds ranker en strakker. Horizontale belijning is in deze periode belangrijk. Het sluit aan bij de architectonische idealen van rust, samenhang en verfijning. Architecten ontwerpen met een heldere structuur en een rustige uitstraling.
Horizontale lijnen geven een gevoel van breedte en stabiliteit. Ze laten de woning optisch lager lijken en versterken de relatie met de omgeving. Daarnaast staat in de jaren 30 de overgang van traditionele naar meer moderne bouw centraal. Ornamenten worden subtieler. Het lijnenspel krijgt een grotere rol in de vormgeving. Met horizontale belijning, zoals bij overstekken, kozijnen, gevelbanden en dakranden, ontstaat met weinig middelen een rijke en evenwichtige gevel. Het overstek past perfect in dat beeld.
Voorbeelden van verschillende overstekken
Bijna elke jaren 30 woning heeft wel een overstek. Groot of klein, lang of kort. Vaak dient het als goot, maar soms ook als overkapping. Meestal is de onderzijde afgewerkt met witgeschilderde houten delen. Soms blijft de constructie juist open, met klossen in het zicht. Ook betonnen overstekken komen voor, al zijn die minder gebruikelijk.
Omdat er zoveel varianten bestaan, hebben we een aantal veelvoorkomende types op een rij gezet:
Het gootoverstek
Overstek met balkjes in het zicht
De overkapping met overstek
Het betonnen overstek
Het entreeoverstek
Het entreeoverstek met erker
Hoe groter het dakoverstek hoe meer status
Een overstek heeft dus een duidelijke functie en een belangrijke esthetische waarde. Hoe groter het dakoverstek hoe beter het functioneert en ook hoe hoger de esthetische waarde. Maar de kosten lopen ook sterk op als het overstek groter wordt. Constructief wordt het ook een grotere uitdaging een mooi rank dakoverstek te maken als het verder uitkraagt.
Daarom kreeg een woning met een groter overstek in de jaren 30 een hogere status. Als er dan een nieuwe woning opgeleverd werd telde men het aantal planken aan de onderzijde. Een doorsnee woning had er drie, vier of misschien vijf. Maar als je echt rijk was had je er wel zes of zeven. Je ziet dit nu ook nog terug. Vrijstaande jaren 30 woningen hebben vaak een groter overstek dan jaren 30 tussenwoningen.
''Maar liefst negen planken!''
Gebreken bij oudere dakoverstekken
Na bijna een eeuw krijgen sommige overstekken helaas toch te maken met slijtage.
Veelvoorkomende problemen kunnen zijn:
- Aangetast of loslatend verfwerk
- Houtrot in het boeidelen
- Houtrot in onderliggende constructie
- Aangetaste zinken goten of dakranden
- Lekkages
- Doorhangende overstekken
Deze gebreken ontstaan vaak door achterstallig onderhoud of slecht afgevoerd regenwater. Regelmatig inspecteren, schoonmaken en schilderen voorkomt grotere schade. De meeste gebreken zijn goed te verhelpen.
Als een overstek echter ernstig doorhangt, is het verstandig dit te laten controleren. De onderliggende constructie kan zijn aangetast door lekkage, houtrot of verzwakte verbindingen. In overleg met een aannemer en/of constructeur kan een herstelplan worden gemaakt. Denk aan het vervangen van onderdelen, het verstevigen van de achterliggende constructie of het vernieuwen van het complete overstek.
- Herstellen
- Verstevigen
- Vervangen
Wil je niet alleen je overstek upgraden maar je gehele woning? Lees hier meer over onze werkwijze bij een verbouwing.
Het overstek in het nieuwe ontwerp
Het overstek is een kenmerkend onderdeel van de jaren 30 woning. Daarom zie je het bij veel van onze verbouwingen terug in de nieuwe aanbouw. Soms in de stijl van de originele woning, soms in een moderne variant. Beide vind je terug in ons portfolio.Wij zijn fan van het overstek, het liefst met een zo rank mogelijk boeideel. Bij elk ontwerp kijken we goed naar de bestaande woning, de horizontale belijning en de verhouding van het overstek. Vaak nemen we deze lijnen over in de nieuwe uitbouw. Zo blijft het totaalbeeld van de woning kloppend.
Een dakoverstek toevoegen aan een nieuw deel vraagt aandacht voor verhoudingen, materiaalgebruik en detaillering. De constructie moet sterk genoeg zijn, ook op lange termijn. Een goed ontworpen overstek mag niet doorhangen, zoals je soms ziet bij oudere woningen.
Het overstek zorgt bovendien voor een subtiel schaduwspel op de gevel. Dit geeft diepte, ritme en variatie aan het aanzicht, vooral bij laagstaande zon. Juist dat samenspel van licht en lijn maakt het overstek tot een krachtig ontwerpmiddel. Het is vaak een uitdaging om een slank boeideel te combineren met een stevige constructie die ook nog eens perfect aansluit op het bestaande huis. Maar als dat lukt, is het resultaat subtiel en sterk tegelijk.
Benieuwd naar de verschillende soorten overstekken in al onze projecten? Kijk in ons portfolio.
